Kasko motor arızasını karşılar mı, motor yanarsa ne olur?

Kasko kendiliğinden bozulan bir motoru kural olarak karşılamaz; motor hasarına dışarıdan gelen ani bir olay yol açtıysa hasar poliçenizdeki teminatlara göre değerlendirilir. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları çarpma, çarpışma, yanma ve çalınma gibi rizikoları kapsar; aşınma, eskime, bakım eksikliği ve mekanik arıza ise teminat dışında tutulur.

Motor, bu ayrımın en zor yapıldığı parçadır. Su çekmiş, yağsız kalmış ya da hararet yapıp dağılmış bir motor, söküldüğünde birbirine benzer bir tablo verir: eğilmiş biyel, sarmış yatak, çizilmiş silindir. Kaskonun cevabını bu tablo değil, motoru o noktaya getiren olay ve olaydan sonra aracın nasıl kullanıldığı belirler.

Motor hasarında kaskonun karşılayıp karşılamayacağını arızanın türü değil, arızaya neyin yol açtığı belirler. Eksper, motordaki hasarın bir kasko rizikosundan mı, yoksa motorun kendi yıpranmasından mı doğduğunu ayırır; bunu yaparken dış izlere, bakım kayıtlarına ve olay anlatımı ile hasarın birbirini tutup tutmadığına bakar.

Bu ayrımın genel mantığını, eksperin baktığı izleri ve hasar dosyasında delilin nasıl korunacağını kaskonun şanzıman ve triger arızasına yaklaşımını anlattığımız yazıda ayrıntılı ele aldık; aynı çerçeve motor için de geçerli. Triger kopmasının motorda bıraktığı hasar da orada anlatılıyor. Bu yazı motora özgü dört senaryoya odaklanıyor: su çekme, yağ kaybı, hararet ve yangın.

Motorda ayrımı zorlaştıran şey

Motorda dış olay ile iç arıza çoğu zaman zincirleme ilerler. Delinen karter yağı boşaltır, yağsız kalan yataklar sarar; delinen radyatör suyu kaybettirir, hararet silindir kapağını eğer. Zincirin ilk halkası dış bir olaysa dosya değerlendirilir, ama zincirin her yeni halkası sürücünün o anda ne yaptığına bakılarak okunur. Kısacası olay anında kaskoyu ilgilendiren iki soru vardır: motora ne oldu ve siz ne yaptınız?

Motorun su çekmesi, kaskonun motor hasarında en sık tartışılan ve poliçeden poliçeye en çok farklılaşan başlığıdır. Sel suyunun park hâlindeki aracı basması ile sürücünün su birikmiş bir yola girip motorun hava emişinden su alması aynı şey sayılmayabilir; bazı poliçeler su çekmesini ayrı bir başlıkta ele alır, kapsama alabilir ya da sınırlayabilir.

Neden bu kadar ağır hasar bırakır?

Motor havayı emer, suyu sıkıştıramaz. Hava emiş hattından silindire giren su, piston yukarı çıkarken sıkışamadığı için hareketin önünü keser; bu kuvvet biyel kolunu eğebilir, pistonu ya da krank tarafını zorlayabilir. Bu duruma usta dilinde “motor su çekti” ya da “motor kilitlendi” denir. Hasar çoğu zaman ilk darbede değil, motorun su almış hâliyle çevrilmeye devam etmesiyle büyür.

Kaskonun baktığı iki ayrım

• Araç suya mı girdi, su araca mı geldi? Park hâlindeki araç ani bir sel ya da su baskınıyla karşılaştıysa olay sürücünün kontrolü dışındadır. Su birikmiş bir alt geçide ya da derenin taştığı bir yola bilerek girildiyse sürücü davranışı da değerlendirmeye girer.
• Su aldıktan sonra motor çalıştırıldı mı? Motor sudan geçerken stop ettiyse ya da araç su içinde kaldıysa, sonrasında marşa basılması hasarın büyük kısmını üreten adım olabilir. Poliçeler sigortalıdan hasarı artırmamak için makul önlemi almasını bekler; marş denemesi bu yüzden dosyada aleyhinize okunabilir.

Su çekmiş bir motorda iç hasarın kapsamı söküm sonrasında belli olur. Bazen hasar sınırlı kalır, bazen blok ya da krank etkilenir ve motorun kendisi gözden çıkar. Hasarın motor bloğuna ulaşıp ulaşmadığı, kasko karşılasa da karşılamasa da tamir ile değişim arasındaki kararı belirleyen ilk bilgidir.

Yoldaki bir taş, kaldırım ya da düşmüş bir parça motor karterini delip yağı boşalttıysa bu dış bir olaydır ve eksper incelemesiyle değerlendirilir. Yağsız kalan motorun yatakları kısa sürede sarar; kaskonun bu iç hasara nasıl bakacağını darbenin kanıtlanması ve darbeden sonra aracın ne kadar kullanıldığı belirler.

Karterdeki taze darbe izi, zemindeki yağ izi ve olay yerinin fotoğrafı dış olayın en güçlü kanıtlarıdır. Uzun süredir sızdıran bir karter contası ya da yağ keçesi ise kurumuş, kirli bir iz bırakır; eksper bu iki izi birbirinden ayırır.

Yağ ikazından sonra geçen her dakika

Yağ basıncı ikazı yandığında motor, yağ pompasının basacak yağ bulamadığını haber verir. Bu noktada aracı en yakın güvenli yerde durdurmak hem motoru hem dosyayı korur. İkaza rağmen yola devam edildiyse, darbe kanıtlansa bile hasarın büyüyen kısmı tartışmaya açılır. Aynı mantık, karter darbesi olmadan yağ seviyesinin bakımsızlık yüzünden düşmesi için geçerli değildir: o durumda hasar zaten mekanik arıza ve bakım eksikliği tarafında kalır.

• Alt takımdan sert bir darbe sesi geldiyse kısa sürede yağ ikazına ve zemine bakın.
• İkaz yandıysa motoru durdurun, yeniden çalıştırıp “eve kadar götürmeyi” denemeyin.
• Karterin, darbe izinin ve yoldaki cismin fotoğrafını çekin; mümkünse cismi saklayın.
• Aracı çekiciyle taşıtın, servise eksper incelemesinden önce söküm yapılmamasını söyleyin.

Hararetten yanan bir motor, hararetin sebebi kendiliğinden bir arızaysa kasko kapsamına girmez; devirdaim pompasının, termostatın, fanın ya da yaşlanmış bir hortumun bozulması mekanik arızadır. Hararete dış bir olay yol açtıysa, örneğin kazada radyatör delindiyse ya da ön bölgeye çarpan bir cisim soğutma devresini patlattıysa, motor hasarı o olayın devamı olarak değerlendirilebilir.

Burada da belirleyici olan sürücünün tepkisidir. Hararet göstergesi yükseldiğinde ya da uyarı lambası yandığında aracı durdurmak, silindir kapağının eğilmesini ve contanın yanmasını çoğu zaman önler. Göstergeye rağmen sürüşe devam edilmesi, dış olay kanıtlansa bile motordaki ek hasarın aleyhinize okunmasına yol açabilir.

Hararetin hangi parçadan geldiğini, yolda ilk anda ne yapılması gerektiğini ve hangi belirtinin conta yanmasına işaret ettiğini araba hararet yapmasının sebeplerini anlattığımız yazıda adım adım ele aldık. Dosya açmayı düşünüyorsanız, hararetin kaynağını gösteren parçaları (delinen radyatör, patlayan hortum) atmadan saklamak aynı ölçüde önemlidir.

Aracın alev alıp yanması kaskonun temel teminatlarından biridir; motor bölmesinde başlayan bir yangında hasar yanma teminatı üzerinden değerlendirilir ve eksper yangının nereden, nasıl başladığını inceler. Yanlış yakıt dolumu ise çoğunlukla bir kullanım hatası olarak görülür ve standart teminatın dışında kalabilir; bazı poliçelerde ayrıca düzenlenebildiği için kendi poliçenize bakmanız gerekir.

Yangında dikkat edilecekler

• Önce can güvenliği: aracı durdurun, kontağı kapatın, araçtan uzaklaşın ve itfaiyeyi arayın.
• İtfaiye raporu ya da olay tutanağı, yangının zamanını ve yerini belgeleyen en güçlü evraktır; bir kopyasını isteyin.
• Yanmış aracı eksper görmeden hurdaya ya da sanayiye vermeyin; yangının başladığı nokta incelemenin merkezidir.
• Araçta sonradan eklenmiş bir elektrik donanımı varsa bunu beyan edin; poliçe bu konuda ayrı hüküm içerebilir.

Yanlış yakıt ve yakıta dışarıdan müdahale

Benzinli araca motorin ya da dizel araca benzin konulduğunu fark ettiğiniz anda motoru çalıştırmamak ya da hemen durdurmak, hasarı çoğu zaman deponun ve hatların boşaltılmasıyla sınırlar. Yanlış yakıtla sürmeye devam etmek ise yakıt pompasına, enjektörlere ve dizel araçlarda yüksek basınç pompasına uzanan pahalı bir hasar zinciri başlatabilir.

Yakıt deposuna üçüncü bir kişinin kasıtlı olarak yabancı madde koyması farklı bir durumdur; poliçenizde kötü niyetli hareketlere ilişkin bir teminat varsa bu başlık altında değerlendirilebilir. Bu iddia ancak olayın belgelenmesiyle ileri sürülebilir: depo kapağının zorlandığına dair iz, karakol kaydı ve yakıt numunesi bu durumda kritik delildir.

Motor hasarının arkasında dış bir olay olduğunu düşünüyorsanız dosyanın sonucunu ilk saatler belirler: motoru yeniden çalıştırmamak, olayı belgelemek, aracı çekiciyle taşıtmak, poliçedeki süre içinde bildirmek ve eksper görmeden söküme başlatmamak.

1. 1

   Motoru yeniden çalıştırmayın

   Su almış, yağ ikazı yakmış ya da hararet yapmış motoru “bir bakalım” diye çalıştırmak, hasarın en büyük kısmını o anda üretebilir. Kontağı kapalı tutun.
2. 2

   Olayı ve aracı belgeleyin

   Suyun seviyesini, karterdeki darbe izini, zemindeki yağ ya da soğutma suyu izini, yangın sonrası durumu fotoğraflayın. Saat ve konum görünürse daha iyi. Tanık ve resmi tutanak varsa bilgilerini alın.
3. 3

   Çekici çağırın

   Poliçenizde çekici ya da yol yardım hizmeti varsa sigorta şirketinizin hattından talep edin; çağrının kaydı olayın zamanını da belgeler.
4. 4

   Poliçedeki süre içinde bildirin

   Hasar ihbarını poliçenizde yazan süre içinde, mümkünse yazılı ya da kayıtlı bir kanaldan yapın.
5. 5

   Söküm öncesi eksperi bekleyin, sökülen parçaları saklatın

   Hava filtresi, karter, radyatör, patlayan hortum gibi olayın izini taşıyan parçalar dosyanın delilidir. Servis söküm yaparsa bunların atılmamasını yazılı olarak isteyin.
6. 6

   Kararı ve gerekçesini yazılı alın

   Dosya reddedilirse hangi tespitin mekanik arıza sonucuna götürdüğünü yazılı isteyin. İtiraz yolları ve kendi eksperinizi tayin etme hakkı için poliçenizdeki bilgilere bakın.

Hasar teminat kapsamında kabul edilirse, motorun tamir mi edileceğine yoksa değiştirilecek mi olduğuna eksper raporu ve hasarın derinliği karar verir. Kullanılacak parçanın orijinal mi, eşdeğer mi olacağı da poliçenizin klozlarına bağlıdır; bu ayrımı eşdeğer parça ve kasko ilişkisi yazısında anlattık.

Kasko motor hasarını karşılamıyorsa üç yol var: hasarlı parçanın onarımı, motorun rektefiyeden geçirilmesi ya da çıkma veya sandık motor. Doğru seçimi hasarın blok ve silindir kapağına ulaşıp ulaşmadığı, aracın yaşı, motor kodunun piyasada bulunurluğu ve işçilik belirler; karardan önce ustadan yazılı bir arıza tanımı almak gerekir.

Su çekmiş ya da yağsız kalmış bir motorun rektefiyeyle mi yoksa çıkma motorla mı kurtarılacağını rektefiye ile çıkma motor karşılaştırmasında, yalnızca bloğun değiştiği seçeneği sandık motor yazısında ele aldık. Çıkma motora yöneliyorsanız çıkma motor alırken yapılacak kontroller kod eşleşmesinden garanti şartına kadar her adımı sıralıyor.

Hangi seçeneği seçerseniz seçin, parçayı ararken marka ve model yetmez; motor kodunu baştan bilmek gerekir. Kodu ruhsattan ve bloktaki damgadan okuyup aracın şasi numarasıyla birlikte parça talebi formuna yazdığınızda, işletmeler motorun aracınıza uyup uymadığını yazışarak değil koda bakarak cevaplıyor. İşletmeleri kendiniz görmek isterseniz oto çıkma ve yedek parça işletmeleri dizininden motor tarafında çalışanları marka bazında listeleyebilirsiniz.