Eşdeğer parça ne demek, kaskoda hangi durumda takılır?

Eşdeğer parça, aracın üretiminde kullanılan parçanın yerine geçmek üzere üretilen ve o parçayla aynı işlevi görecek kalitede olduğu ilgili teknik kriterlere göre belgelendirilmiş parçadır. Araç üreticisinin markasını taşımaz; kendi üreticisinin markasıyla satılır. Sigorta dilinde bu tanımın kilidi tek bir kelimede: belgelendirilmiş.

Buradaki en yaygın yanlış anlama şu: “eşdeğer” bir kalite iddiası değil, bir belgelendirme durumudur. Piyasadaki bir muadil parça iyi de olabilir kötü de, ama eşdeğer sayılabilmesi için usulüne uygun biçimde belgelendirilmiş olması gerekir. Belgelendirilmemiş bir parça, kalitesi ne olursa olsun mevzuat anlamında eşdeğer değildir. Hasar dosyanızda “eşdeğer parça” ifadesini gördüğünüzde sorulacak ilk soru da bu: parçanın belgesi var mı, üzerinde hologram etiketi bulunuyor mu?

Kavramın bu kadar konuşulmasının sebebi de sigorta tarafı. Hasar onarımında hangi parçanın takılacağı, aracın onarımdan sonra nasıl değerlendirileceği ve size ne ödeneceği bu ayrıma göre değişiyor. Sürücü açısından mesele soyut bir tanım tartışması değil; kaportacıdan aracı teslim alırken tamponun altında ne olduğu meselesi.

Sürücülerin kafası genellikle üç terimde karışıyor: orijinal, eşdeğer, yan sanayi. Aslında ayrı ayrı konuşulması gereken beş kategori var ve aralarındaki fark kimin ürettiğinden çok, parçanın arkasında hangi belgenin durduğuyla ilgili.

Tablonun asıl söylediği şu: her muadil parça eşdeğer değildir. Eşdeğer, muadil parçaların içindeki belgelendirilmiş alt kümedir. İnternetteki pek çok kaynak “eşdeğer parça = yan sanayi parça” eşitliğini kuruyor, oysa bu eşitlik hasar dosyanızda işinize yaramaz: eksper raporuna “eşdeğer” yazılmışsa siz o parçanın belgesini sorabilirsiniz, “yan sanayi” yazılmışsa sorulacak soru bambaşkadır. Beş türün teknik farklarını daha ayrıntılı görmek isterseniz orijinal, OEM, yan sanayi ve çıkma parça karşılaştırmasına bakabilirsiniz.

Fiyat tarafını rakamla anlatmıyoruz, çünkü marka, model ve parça grubuna göre çok değişiyor. Genel eğilim olarak eşdeğer ve çıkma seçenekler orijinale göre daha uygun fiyatlı olabiliyor; ama bu bir kural değil, karşılaştırılması gereken bir varsayım.

Eşdeğer parça belgelendirmesi Türk Standardları Enstitüsü (TSE) tarafından yürütülüyor. Belgelendirilen parçaların üzerine takip edilebilir bir hologram etiketi konuluyor. Bu etiket süslü bir güven işareti değil; parçanın belgeli olup olmadığını sonradan kanıtlayabileceğiniz tek somut iz. Etiketi olmayan bir parçanın eşdeğer olduğunu iddia etmek, kelimenin mevzuattaki anlamıyla mümkün değil.

Suggest’te sıkça aranan “eşdeğer parça yönetmeliği” ifadesinin karşılığı ise tek bir yönetmelik değil. Konu, 2015 yılında sigortacılık düzenlemesinden sorumlu kurum tarafından yayımlanan 2015/2 sayılı Motorlu Araç Sigortalarında Eşdeğer Parça Belgeleme Esaslarına İlişkin Genelge ile sigorta genel şartlarında düzenleniyor. Genelgenin adında “belgelendirme” değil “belgeleme” geçiyor; arama yaparken bu ayrıntı işinize yarar.

• Tek ve donmuş bir metin değil. 2015/2 sayılı genelgede sonradan değişiklik yapan düzenlemeler de oldu; bir kaynakta okuduğunuz maddenin güncel hâli farklı olabilir.
• Bugünkü düzenleyici kurum farklı. Genelgenin yayımlandığı dönemde sigortacılık düzenlemesi başka bir kurumun görev alanındaydı; bu alandaki düzenlemeleri bugün Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) yürütüyor.
• Genel şartlar ayrı bir metin. Poliçenizin üstünde ne yazdığını belirleyen asıl kaynak Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’dır; genelge belgelendirmenin nasıl yapılacağını, genel şartlar ise hasarın nasıl tazmin edileceğini düzenler.

Bu sorunun cevabı “takılabilir” ya da “takılamaz” değil. Cevap poliçenizde yazıyor. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın tazminatın hesabına ilişkin bölümü (B.3.3.2.1) bu mekanizmayı açıkça kuruyor.

Yani mesele hasar anında değil, poliçe alınırken çözülüyor. Kasko genel şartları gereği bilgilendirme formunda “tedarikin yapılacağı parça türü (orijinal / eşdeğer parça)” ve “onarımın sigortalının mı yoksa şirketin mi belirleyeceği serviste yapılacağı” ayrı maddeler hâlinde yer alır. Teklif aşamasında bu iki satırı okumak, hasar sonrası yapacağınız bütün itirazlardan daha etkili.

Poliçenizi elinize aldığınızda şu başlıkları arayın:

• Parça türü maddesi. Poliçelerde çoğu zaman parça klozu başlığı altında geçer. Orijinal parça mı eşdeğer parça mı yazıyor, yoksa hiç mi yazmıyor? Hiç yazmıyorsa tercih hakkı sizde demektir.
• Anlaşmalı servis maddesi. Onarımın şirketin anlaşmalı servisinde mi yoksa sizin seçeceğiniz serviste mi yapılacağı burada belirlenir; parça tercihi çoğu zaman bu maddeyle birlikte anlam kazanır.
• Bilgilendirme formu. Poliçeyle birlikte verilir ve parça türü ile servis seçimini ayrı maddeler hâlinde gösterir. Saklayın; itiraz aşamasında en çok işinize yarayan belge budur.
• Tahkim bilgisi. Genel şartlara göre sigortacının Sigorta Tahkim Sistemine üye olup olmadığı ve komisyonun iletişim bilgisi poliçede yer alır.

Prim ile parça seçeneği arasında doğrudan bir ilişki var: orijinal parça klozlu poliçeler genellikle daha yüksek primli oluyor, eşdeğer parça tercihli poliçeler daha uygun fiyatlanabiliyor. Oran vermiyoruz, çünkü bu fark şirkete, araca ve teminat yapısına göre değişiyor. Ama teklif alırken “en ucuz hangisi” sorusunun yanına “bu poliçede parça türü ne yazıyor” sorusunu da eklemek, iki yıl sonra kaportacıda yaşanacak tartışmayı baştan bitiriyor.

Aracınıza takılan parçanın gerçekten belgeli bir eşdeğer parça mı yoksa belgesiz bir muadil mi olduğunu kendiniz kontrol edebilirsiniz. Sorgulama ücretsiz ve üyelik gerektirmiyor; gereken tek bilgi parçanın üzerindeki hologram numarası.

1. 1

   Hologram etiketini isteyin ve fotoğraflayın

   Servisten, takılan ya da takılacak parçanın üzerindeki hologram etiketini göstermesini isteyin. Etiketi, numarası okunacak netlikte fotoğraflayın. Parça takıldıktan sonra etikete ulaşmak zorlaşabildiği için bunu montaj öncesinde yapmak en pratiği.
2. 2

   TSE Başvuru Portalı’ndaki sorgulama ekranını açın

   TSE Başvuru Portalı içindeki Online Sorgulamalar bölümünden Eşdeğer Parça Hologram Sorgulama ekranına girin. Ekranda yalnızca hologram numarası alanı ve bir doğrulama kodu var; üyelik ya da e-Devlet girişi istenmiyor.
3. 3

   Hologram numarasını girip sonucu kaydedin

   Numarayı ve doğrulama kodunu girdiğinizde sonuç, parçanın belgeli olup olmadığını gösterir. Sonuç ekranının görüntüsünü alın; hasar dosyanızda ya da ikinci el satışta işinize yarayabilir.
4. 4

   Sonuç çıkmazsa durumu dosyaya yazdırın

   Etiket okunmuyorsa, parçada hiç hologram yoksa veya sorgu sonuç vermiyorsa bunu sözlü tartışmaya bırakmayın. Eksper raporuna ve hasar dosyasına yazılmasını yazılı olarak isteyin; talebinizin dayanağı bu kayıt olur.

Bu başlıkta iki kavram sürekli birbirine karışıyor ve karıştıkları için de talepler yanlış yerden açılıyor. Ayıralım.

Değer kaybı

Değer kaybı, aracın kaza kaydı ve onarım geçmişi nedeniyle ikinci el piyasasındaki değerinin düşmesidir. Kaynağı takılan parçanın markası değil, aracın artık “hasar kaydı olan araç” hâline gelmesidir. Aynı araç, hiç kaza kaydı olmayan benzeriyle yan yana konduğunda alıcı gözünde daha düşük fiyatlanır. Hesap aracın yaşına, kilometresine, hasarın yerine ve büyüklüğüne göre değişir; eksper ve gerektiğinde bilirkişi değerlendirmesiyle belirlenir. Bu yüzden burada tutar veya oran yazmıyoruz — internette gördüğünüz sabit yüzdelerin somut olayda karşılığı yok.

Orijinal parça fark bedeli (hasar farkı)

Bu tamamen ayrı bir talep: orijinal parça ile fiilen takılan eşdeğer parçanın bedeli arasındaki farktır. Yani “aracım değer kaybetti” demiyorsunuz, “poliçemde orijinal parça yazıyordu ama eşdeğer takıldı, aradaki farkı istiyorum” diyorsunuz. Dayanağı da poliçe hükmü ve eksper raporundaki parça listesi oluyor.

İki talep birbirinin yerine geçmez, biri diğerini kapatmaz. Bazı durumlarda ikisi birlikte gündeme gelebilir, bazı durumlarda hiçbiri gelmez. Belirleyici olan poliçe hükümleri, eksper tespitleri ve olayın kendi koşullarıdır. Yargı kararlarında tam tazmin ilkesi çerçevesinde değerlendirmeler yapılıyor; ayrıca araç sahibinin onayı olmadan parça değişimi yapılmasının hak ihlali sayıldığı yönünde değerlendirmeler de var. Ancak sonuç somut olayın koşullarına, poliçe hükümlerine ve eksper ile bilirkişi tespitlerine göre değişir.

İkinci el satışta ise mesele daha görünür hâle geliyor: ekspertiz raporunda değişen parçalar tek tek listeleniyor ve alıcı hangi parçanın orijinal, hangisinin muadil olduğunu sorguluyor. Aracınızın onarım geçmişinin nasıl okunduğunu görmek için araçta değişen parçanın nasıl anlaşıldığını inceleyebilirsiniz. Ve tekrar hatırlatalım: buradaki çerçeve kasko içindir, zorunlu trafik sigortası tarafında kurallar ayrı genel şartlara tabidir.

Talep edilebilir; ama bunun için sırayla ilerlemek gerekiyor. Telefonda tartışmak yerine aşağıdaki adımları izlemek, elinizde yazılı bir dosya bırakır.

1. 1

   Önce poliçenizi okuyun

   Parça türü belirlenmiş mi bakın. Poliçede orijinal parça yazıyorsa talebiniz doğrudan poliçe hükmüne dayanır. Hiçbir belirleme yoksa genel şartlara göre sigortalının tercih ettiği tazmin yöntemi, servis ve parça esas alınır.
2. 2

   Hasar dosyası açılmadan hazırlığınızı yapın

   Eksper raporundaki değişecek parça listesini isteyin. Takılan parçaların hologram etiketlerini fotoğraflayın. Servisten parça faturası ve etiket bilgisini talep edin. Onay yazışmalarının tamamını saklayın. Sonraki her adımın dayanağı bu dört kalem.
3. 3

   Talebi yazılı olarak sigorta şirketine iletin

   Hasar dosya numarası üzerinden yazılı başvuru yapın. Neyi neden istediğinizi, hangi poliçe maddesine dayandığınızı ve elinizdeki belgeleri tek tek yazın. Gönderdiğinizin ve varsa yanıtın kaydını tutun.
4. 4

   Gerekirse kendi eksperinizi tayin edin

   Kasko genel şartlarına göre sigorta ettiren veya sigortalı da hasara ilişkin eksper tayin edebilir; sigortacı, tazminatın belirlenmesi amacıyla yapılan makul giderleri bunlar faydasız kalmış olsalar bile öder. İtiraz sürecindeki en pratik haklardan biri budur.
5. 5

   Sonuç alamazsanız uyuşmazlık yollarına bakın

   Şirketten olumsuz yanıt gelirse veya yanıt hiç gelmezse, sigortacının Sigorta Tahkim Sistemine üye olması hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir. Genel şartlara göre bu üyelik bilgisi ve komisyonun iletişim bilgisi poliçede yer alır; önce poliçenize bakın. Mahkeme yolu da açıktır.

Süre konusunda tek bir genelleme yapmak doğru olmaz. Kasko genel şartlarında, sözleşmeden doğan bütün taleplerin alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yılda zamanaşımına uğradığı yazıyor. Bu hüküm kasko sözleşmesinden doğan talepler içindir; zorunlu trafik sigortası ve haksız fiil kaynaklı taleplerde süreler farklı işler. Kendi dosyanızdaki süreyi tahminle değil, poliçeniz ve varsa avukatınızla birlikte belirleyin.

Her onarım sigorta üzerinden yürümüyor. Poliçeniz nakdi ödemeye izin veriyorsa, hasar kasko kapsamı dışındaysa, muafiyet altında kalıyorsa ya da sadece fiyat karşılaştırmak istiyorsanız parçayı doğrudan parçacılardan araştırmak mantıklı bir seçenek. Orijinal, eşdeğer ve çıkma parça için soracaklarınız birbirinden farklı olmalı.

• Eşdeğer parça soruyorsanız: parçanın üzerinde hologram etiketi var mı, numarası nedir? Numarayı alıp TSE’nin sorgulama ekranından kendiniz kontrol edin.
• Orijinal parça soruyorsanız: parçanın OEM numarası ve ambalaj bilgisi ne? Aracınızın şase numarasıyla uyum teyidi yapılabiliyor mu?
• Çıkma parça soruyorsanız: parça hangi araçtan söküldü, aracın yılı ve kilometresi ne, söküm sebebi neydi? Orijinallik kontrolü için çıkma parçanın orijinal olup olmadığını anlama listesine bakabilirsiniz.
• Her üçünde de: garanti veriliyor mu ve süresi ne? Uyumsuzluk çıkarsa iade koşulu nedir? İşçilik kime ait, montajdan sonra sorun çıkarsa sökme maliyetini kim üstleniyor?

Bu soruların cevabını tek tek dolaşarak toplamak yerine, aradığınız parçayı bir kez tarif edip parçacılardan doğrudan yanıt alabilirsiniz. sanayisinden üzerinden parça talebi bırakırsanız, aracınıza ve aradığınız parçaya uygun parçacılar size dönüş yapar; gelen teklifleri fiyat, garanti ve parça türü açısından yan yana karşılaştırırsınız. Sigorta dosyanız devam ederken bile piyasadaki karşılığını bilmek, masada sizi güçlü tarafa geçiriyor. Aradığınız parçanın türünü — orijinal, eşdeğer ya da çıkma — parça talebi formunda baştan belirtirseniz gelen cevaplar doğrudan karşılaştırılabilir hâle geliyor.