Çıkma motor alınır mı, alırken nelere dikkat edilmeli?

Motor değişimi kimsenin planlayarak geldiği bir masraf değil. Genellikle iki cümleyle başlar: “motor sardı” ya da “blok çatlamış”. O noktada önünüzde üç yol vardır — motoru revize ettirmek, sıfır motor almak ya da çıkma motor takmak.

Çıkma motor, motorun tamamının değişmesi gerektiğinde devreye girer. Silindir kapağı contası yanmış bir motorda çıkma motor konuşmak gereksizdir; orada değişecek olan conta ve gerekiyorsa kapaktır. Buna karşılık krank yatakları sarmış, bloğu çatlamış, su içmiş ya da yangın görmüş bir motorda parça parça onarım hem belirsiz hem de çoğu zaman toplamda daha pahalıdır.

Kararı verirken aracın kalan değerini de hesaba katın. Motor değişimi, aracın piyasa değerine yakın bir masrafa dönüştüğünde çıkma motor bile mantıklı olmayabilir. Bu hesabı ustanın verdiği hasar tanımı ve en az iki ayrı parça teklifi üzerinden yapın; iki teklifi aynı anda almak için parça talebi formuna motor kodunu ve aradığınız kapsamı yazmak yeterli.

Üç seçeneğin farkı fiyattan ibaret değil. Asıl fark, hangi belirsizliği kabul ettiğinizde: revizyonda motor açılınca çıkacak ek hasar, çıkma motorda geçmişin bilinmemesi, sıfır motorda ise maliyetin aracın değerini aşması.

Teklif alırken en çok yanlış anlaşılan konu bu. Aynı fiyat aralığında görünen iki teklif, aslında iki farklı şeyi satıyor olabilir.

• Komple motor: araçtan sökülürken üzerindeki ek donanımla birlikte alınan motor. Alternatör, marş motoru, klima kompresörü, manifoldlar ve enjeksiyon donanımı genellikle üzerindedir. Montaj tarafında en az sürpriz çıkaran seçenek budur.
• Sandık motor: ek donanımı büyük ölçüde sökülmüş, tek başına sandık veya palet üzerinde duran motor. Fiyatı daha uygun görünür; eksik parçaları kendi motorunuzdan taşımanız ya da ayrıca bulmanız gerekir. Terimin kapsamını, ruhsat ve muayene tarafını sandık motor nedir yazısında ayrıca ele aldık.
• Yarım motor: blok ve alt takım. Silindir kapağı ve üst donanım yoktur. Yalnızca kendi kapağınız sağlamsa ve usta bu şekilde çalışmayı öneriyorsa anlamlıdır.

Teklifleri kıyaslarken “bu fiyata neler dâhil” sorusunu tek tek parça adı vererek sorun. Üzerinde alternatör ve marş motoru olmayan bir motorun toplam maliyeti, ilk bakışta daha pahalı görünen komple motoru geçebilir.

Çıkma motor alımında en pahalı hata burada yapılıyor. “2015 model, 1.6 dizel” bilgisi motoru tanımlamaz. Aynı model yılında farklı emisyon seviyeleri, farklı enjeksiyon donanımları ve farklı motor kodları satılmış olabilir.

Motor kodunu iki yerden doğrulayın: aracın tescil belgesindeki bilgi ve motor bloğu üzerindeki damga. Satıcıdan da aynısını isteyin — sözlü teyit değil, damganın okunabilir fotoğrafı. Parça kodlarının araç üzerinde nerede aranacağını OEM kodu nerede yazar yazısında ayrıntılı anlattık.

Motor kodunun yanında eşleşmesi gerekenler

• Enjeksiyon donanımının tipi ve üreticisi — aynı motor kodunda farklı sistem kullanılmış olabilir.
• Emisyon seviyesi ve buna bağlı egzoz sonrası işlem donanımı.
• Şanzıman bağlantısı: manuel ve otomatik şanzıman için volan ve kampana tarafı farklılaşır.
• Kasnak ve kayış düzeni, klima kompresörü braketi, yağ karteri biçimi.
• Motor beyni ve kablo tesisatının motorla birlikte verilip verilmediği.

1. 1

   Motoru sökülmeden dinleyin

   Mümkün olan en iyi senaryo, motorun hâlâ kendi aracının üzerinde ve çalışır durumda olması. Soğuk çalıştırın, rölantide dinleyin, egzoz dumanına ve yağ kapağından gelen basınca bakın. Bu şansınız varsa kullanın.
2. 2

   Kod damgasını fotoğraflatın

   Motor bloğu üzerindeki motor numarası ve kod damgasının net fotoğrafını isteyin. Silinmiş, taşlanmış ya da okunmayan damga tek başına vazgeçme sebebidir; ruhsat işlemi de bu numara üzerinden yürür.
3. 3

   Yağ ve soğutma sıvısına bakın

   Karter yağının rengine ve içinde su emülsiyonu olup olmadığına bakın. Radyatör ve genleşme kabı tarafında yağ izi varsa motor conta ya da kapak sorunu yaşamış olabilir.
4. 4

   Sökülme izlerini arayın

   Silindir kapağı cıvatalarında, karter cıvatalarında ve triger kapağında anahtar izi varsa motor daha önce açılmış demektir. Bu tek başına kötü değil ama neyin yapıldığını sorun.
5. 5

   Dönme kontrolü yaptırın

   Motor çalıştırılamıyorsa krank kasnağından elle döndürülüp döndürülemediğini kontrol ettirin. Dönmeyen ya da zorlanarak dönen motor, sarma ya da su alma ihtimalini gündeme getirir.
6. 6

   Belgeleri satın almadan önce konuşun

   Fatura, motorun geldiği aracın bilgileri ve varsa yazılı garanti şartı. Bu üçü teslimattan sonra değil, pazarlık aşamasında netleşmeli.

Çıkma motorun geçmişi, motorun kendisi kadar bilgi verir. Motor genellikle üç sebepten sökülür: araç kaza sonucu pert olmuştur, araç hurdaya ayrılmıştır ya da aracın başka bir bölümü onarılamayacak durumdadır.

Kaza sonrası sökülen motorlarda öncelikli soru darbenin yönü. Önden ağır darbe almış bir araçta motorun kendisi de zorlanmış olabilir; radyatör ve destek bölgesindeki ezilme motora aktarılmış olabilir. Yangın görmüş araçlarda kablo tesisatı ve plastik aksam güvenilmez hâle gelir. Su baskını görmüş araçlarda ise motorun içine su girip girmediği ayrı bir kontrol konusu.

Bu soruların cevabını satıcıdan alın ve aldığınız cevabı yazışma üzerinden kayıtlı tutun. Parçanın orijinalliğini ayırt etmenin genel yöntemlerini orijinal çıkma parça nasıl anlaşılır yazısında topladık.

Çıkma motorda tek bir liste fiyatı yok; fiyatı arz ve talep belirliyor. Bu yüzden burada rakam vermek yerine, aldığınız teklifin neden o seviyede olduğunu anlamanızı sağlayacak faktörleri sıralıyoruz.

Çıkma motorda belge, parçanın bir uzantısı değil, parçanın kendisi kadar önemli. Motor numarası değişen araçta tescil belgesindeki bilgiyle fiilî durumun uyuşması gerekir; bu işlem de motorun geldiği araca ve satıcının kestiği faturaya dayanır.

• Fatura: parçanın tanımı, motor numarası ve satıcı bilgileri okunur şekilde yazılmış olmalı.
• Parçanın geldiği aracın bilgisi: hangi araçtan söküldüğü, satıcının bunu belgeleyebilmesi.
• Garanti şartı: süresi, kapsamı, garanti dışında kalan durumlar ve montajın nerede yapılacağı.
• Ödeme kaydı: nakit elden ödemede uyuşmazlık hâlinde dayanacağınız bir kayıt kalmaz.

Ruhsat tarafındaki adımları, çıkma motor ruhsata nasıl işlenir yazısında baştan sona ele aldık. Motoru almadan önce o yazıdaki belge listesini satıcıya gösterip hangilerini verebileceğini sorun.

Çıkma motorda yaşanan sorunların önemli bir bölümü motordan değil, montaj sırasında yenilenmeyen sarf malzemesinden çıkıyor. Motor sökülü hâldeyken erişilmesi kolay olan parçalar, motor takıldıktan sonra ayrı bir işçilik konusu hâline gelir.

• Triger kayışı veya zinciri ve gergi seti — motorun geçmişi bilinmiyorsa sökülüyken yenilenmesi en mantıklı an.
• Devirdaim, termostat ve soğutma hortumları; soğutma devresi motorla birlikte gözden geçirilmeli.
• Debriyaj seti ve volan durumu — motor sökülüyken erişim serbest, sonradan tekrar sökmek pahalı.
• Motor takozları, yağ ve yağ filtresi, antifriz, kayışlar ve contalar.
• Motor beyni eşleştirmesi ve gerekiyorsa immobilizer tanıtma işlemi.

Aşağıdaki maddeler pazarlık konusu değil. Biri bile varsa o motoru geçin; piyasada başka motor bulunur, yanlış motorun bedeli ise iki kez ödenir.

• Motor bloğundaki numara damgası okunmuyor, silinmiş ya da taşlanmış.
• Satıcı motorun hangi araçtan söküldüğünü söylemiyor veya belgeleyemiyor.
• Fatura kesilmeyeceği söyleniyor, ödeme kayıt dışı isteniyor.
• Motor kodu tutmuyor ama “nasılsa uyar, ustan halleder” deniyor.
• Motor elle döndürülemiyor ve satıcı bunun sebebini açıklamıyor.
• Ruhsata işlenmesi gereken bir değişimde satıcı belge vermeyi reddediyor.

Hangi parçalarda çıkma tercihinin genel olarak mantıklı olduğunu, hangi parçalar çıkma alınır, hangileri alınmaz yazısında parça parça değerlendirdik.