Çıkma volant alınır mı, çift kütleli volanda neye bakılır?

Çıkma volant alınabilir; ama tek kütleli volanda bu kolay bir karar, çift kütleli volanda ise ancak ölçümle verilebilecek bir karardır. Tek kütleli volan düz bir metal disktir, kusurları yüzeyinde görünür. Çift kütleli volan (DMF) ise içinde yaylar ve yataklar taşır; asıl aşınma dışarıdan görülmeyen bu iç düzende olur.

Volanı alırken unutulmaması gereken ikinci nokta işçiliktir. Volana ulaşmak için şanzımanın indirilmesi gerekir ve bu işçilik çoğu araçta parçanın kendisi kadar önemli bir kalemdir. Yanlış ya da yorgun bir volan, aynı işçiliği kısa sürede ikinci kez ödetir. Bu yüzden çıkma volanda ucuz fiyat değil, ölçülmüş parça aranır.

Karar sırası

• Şikâyet gerçekten volandan mı geliyor? Debriyaj seti, motor takozu ve şanzıman elendi mi?
• Aracınızdaki volan tek kütleli mi, çift kütleli mi; otomatikse flex plate mi?
• Çıkma volanın parça kodu aracınızın motor ve şanzıman sürümüyle birebir tutuyor mu?
• Çift kütleli volansa boşluk ve sallantı ölçülmüş, sonuç üretici toleransı içinde mi?
• Debriyaj seti aynı söküm içinde yenilenecek mi, garanti yazılı mı?

İlk sorunun cevabı için debriyaj arızasının nasıl anlaşıldığını anlattığımız yazıdaki belirti ayrımı iyi bir başlangıç noktası: kaçırma, sertleşme ve titreme gibi şikâyetlerin hangisinin balatadan, hangisinin volandan geldiği orada tablo hâlinde duruyor.

Tek kütleli volan, krank miline bağlı tek parça bir metal disktir; çift kütleli volan ise birbirine göre sınırlı ölçüde dönebilen iki kütleden ve aralarındaki yay ve sönümleme düzeninden oluşur. Çıkma alırken riskin büyüklüğünü bu yapısal fark belirler: tek parça diskte kusur görünür, iki kütleli volanda kusur içeride saklanır.

Çift kütleli volan daha çok torku yüksek dizel motorlarda ve bazı benzinli motorlarda kullanılır; düşük devirde motorun ürettiği titreşimi şanzımana ve kabine iletmeden sönümler. Aracınızda hangisinin olduğunu motor ve şanzıman kodundan, en kesin biçimde de sökülen volanın kendisinden anlarsınız: DMF’de iki kütle elle birbirine göre bir miktar döndürülebilir.

DMF’de üç tipik aşınma

• Dönme boşluğunun artması. İki kütle arasındaki yaylar yoruldukça birbirine göre serbest dönme payı büyür; bu, rölantide tıkırtı ve kalkışta silkeleme olarak hissedilir.
• Sallantı ve salgı. İkincil kütleyi taşıyan yatak aşındığında kütle eksenden sapar; balata düzgün oturmaz, debriyajda titreme başlar.
• Sönümleme kaybı. İçerideki gres kaybolur ya da sızar, yaylar birbirine vurur; kontak kapatılırken motor sarsılarak durur.

Çıkma volan, şikâyetin kaynağı volan değilse ya da sorun tek kütleli volanın yüzey işlemiyle çözülebiliyorsa gereksiz harcamadır. Aşağıdaki durumlarda önce başka bir adım atılmalı.

Marş sırasında gelen sıyırma sesi çoğu zaman volan çemberinin dişleri ile marş motorunun pinyonu arasındaki ilişkiden kaynaklanır. Bu ayrımı çıkma marş motoru ve alternatör alırken yapılacak kontrollerde ayrıca anlattık; marş motoru değişecekse volan çemberinin dişleri aynı anda muayene edilmelidir.

Volanda en güvenilir eşleşme parçanın üzerindeki kod ile aracın şasi numarasıdır; marka, model ve motor hacmi tek başına yetmez. Aynı motorun manuel ve otomatik, farklı vites sayılı ya da farklı güç sürümlerinde farklı volan kullanılabilir ve bu volanlar dışarıdan birbirine çok benzer.

Son satır gözden kaçabilir: sensör sinyalini volan üzerinden okuyan motorlarda yanlış volan, motorun hiç çalışmaması ya da düzensiz çalışması gibi şikâyetlere yol açabilir. Bu sinyalin ne işe yaradığını krank sensörü arızası belirtileri yazısında anlattık.

Otomatik şanzımanda flex plate

Tork konvertörlü klasik otomatik şanzımanlarda klasik volan yerine flex plate denen ince, esnek bir sac disk bulunur. Marş dişlisi çemberi çoğu zaman bu diskin üzerindedir; dönüşü dengeleme işini büyük ölçüde tork konvertörünün kütlesi görür. Flex plate’in çatlaması ya da çember dişlerinin hasar görmesi ayrı bir arızadır ve tıkırtı, marşta sıyırma gibi belirtiler verir. Çift kavramalı otomatik şanzımanlarda ise çoğu zaman çift kütleli volan kullanılır. Otomatik şanzımanlı bir araçta volan şüphesi varsa otomatik şanzıman arızası belirtileri yazısındaki ayrım, şikâyetin şanzımandan mı motor bağlantısından mı geldiğini ayırmaya yardım eder.

Çıkma volanda kontrolün merkezi ölçümdür: tek kütleli volanda yüzey ve salgı, çift kütleli volanda iki kütle arasındaki dönme boşluğu ve sallantı. Ölçülecek değerler ve kabul sınırları volan üreticisinin yayınladığı toleranslardır; bu sınırlar parçadan parçaya değiştiği için tek bir değer ezberlemek yerine ölçümün o parçanın toleransına göre yapıldığını teyit edin.

1. 1

   Kodu kendi volanınızla karşılaştırın

   Volanın üzerindeki parça kodunu sökülen parçanızınkiyle ya da şasi numarasıyla sorgulanan kodla yan yana koyun. Kod okunmuyorsa eşleşme tahmine kalır.
2. 2

   Sürtünme yüzeyine bakın

   Derin çizik, ısı çatlağı, mavileşmiş bölge ve yağ emmiş koyu lekeler aranır. Tek kütleli volanda hafif izler taşlamayla giderilebilir; çatlak varsa parça kullanılmaz.
3. 3

   DMF’de boşluk ve sallantıyı ölçtürün

   İki kütle arasındaki serbest dönme payı ve ikincil kütlenin eksenel sallantısı ölçülür; sonuç üretici toleransıyla karşılaştırılır. Elle çevirmek kaba bir fikir verir ama ölçümün yerini tutmaz.
4. 4

   Gres sızıntısı ve ses kontrolü yapın

   DMF’nin kenarlarında sızmış gres izi, iç sönümlemenin bozulduğuna işaret eder. Kütleler birbirine göre döndürülürken metalik vuruntu ya da kuru sürtünme sesi gelmemeli.
5. 5

   Marş dişlisi çemberini ve pimleri inceleyin

   Çember dişlerinde kırık, ezilme ya da aşınma olmamalı. Baskının oturduğu pimler ve cıvata delikleri sağlam ve temiz olmalı.
6. 6

   Geldiği aracı ve garantiyi sorun

   Hangi araçtan, kaç kilometrede söküldü; debriyaj şikâyetiyle mi söküldü, kaza ya da hurda araçtan mı geldi? Garanti süresini ve iade koşulunu satıştan önce yazılı alın.

Satıcıya bu soruları hangi sırayla soracağınızı hazır bir kalıpla görmek isterseniz parçacıya fiyat sorma şablonundaki soruları volan için de kullanabilirsiniz. Parça kodunu, motor kodunu ve şanzıman tipini parça talebi formuna eklediğinizde, işletmeler volanın uyup uymadığını ve ölçüm yapılıp yapılmadığını ilk cevapta bildirebiliyor.

Dönüşüm kiti, çift kütleli volanın yerine tek kütleli bir volan ile yaylı balata takılmasını sağlayan settir; ilk maliyeti çoğu zaman düşürür ama DMF’nin yaptığı titreşim sönümleme işini tamamen karşılamayabilir. Bu yüzden karar fiyat farkıyla değil, aracın kullanımı ve kabul edilebilir titreşim düzeyiyle verilmelidir.

Dönüşüm kitinde titreşimi sönümleme görevi, iki kütle arasındaki yaylardan balatanın göbeğindeki yaylara geçer; bu yaylar daha küçük bir hareket alanında çalıştığı için özellikle rölantide ve düşük devirde sönümleme DMF ile aynı olmayabilir.

Bilinmesi gereken riskler

• Rölantide ve düşük devirde kabine yansıyan titreşim ve uğultu artabilir.
• Şanzımandan gelen dişli sesi, özellikle boşta ve düşük viteste daha duyulur hâle gelebilir.
• Şanzımana, motor takozlarına ve aktarma organlarına binen titreşim yükü değişir; uzun vadeli etkisi araca ve kullanıma bağlıdır.
• Kit aracınız için üretilmemişse sensör halkası, marş çemberi ya da debriyaj çapı uyumsuzluğu çıkabilir.
• Araç garanti kapsamındaysa üreticinin öngörmediği bir değişiklik garanti tartışması doğurabilir.

Çıkma volant fiyatını volanın tipi, aracın yaygınlığı ve parçayla birlikte gelen güvence belirler. Rakam araca ve parçanın durumuna göre değiştiği için burada fiyat vermiyoruz; teklifleri karşılaştırırken aşağıdaki faktörlerin aynı olduğundan emin olun.

Aracınızın markası için hangi parçaların çıkma olarak arandığını ve hangi işletmelerin bu parçalara baktığını çıkma parça sayfalarında görebilirsiniz.

Volan değişirken aynı söküm içinde erişilen parçalar birlikte ele alınmalıdır; bunları atlamak, birkaç ay sonra aynı işçiliği ikinci kez ödemek demektir. Liste manuel ve otomatik araçta farklılaşır.

Manuel şanzımanlı araçta

• Debriyaj seti: balata, baskı ve bilya; hidrolik bilyalı araçlarda merkezî bilya.
• Krank arka keçesi: volan söküldüğünde erişilen bu keçe sızdırıyorsa yeni volanı ve balatayı yağla kirletir.
• Volan cıvataları: üretici tek kullanımlık cıvata öngörüyorsa yenileri takılır ve öngörülen sıkma değeriyle sıkılır.
• Şanzıman giriş mili keçesi ve varsa pilot rulman ya da burç.
• Debriyaj çatalı ve mafsalı: aşınmış çatal yeni setin düzgün ayrılmasını engeller.

Otomatik şanzımanlı araçta

• Flex plate ile tork konvertörü arasındaki bağlantı cıvataları ve konvertörün doğru oturması.
• Krank arka keçesi ve konvertör keçesi.
• Marş dişlisi çemberinin dişleri; hasarlıysa yeni marş motorunu da zorlar.

Aşağıdaki maddelerden biri varsa fiyat ne kadar uygun olursa olsun volandan vazgeçin; volanın yanlışı parçanın değil, şanzıman indirme işçiliğinin bedeliyle ödenir.

• Çift kütleli volan ölçülmeden, “sağlam söküldü” sözüyle satılıyor.
• Sürtünme yüzeyinde ısı çatlağı ya da derin mavileşme var.
• DMF kenarlarında sızmış gres izi görülüyor, kütleler döndürülürken metalik vuruntu geliyor.
• Parça kodu okunmuyor ya da aracınızın sürümüyle tutmuyor; “benzeri uyar” deniyor.
• Marş dişlisi çemberinde kırık veya ezilmiş diş var.
• Geldiği aracın kilometresi ve sökülme sebebi bilinmiyor.
• Garanti ve iade koşulu yazılı verilmiyor.

Parçayı yerinde görüp ölçtürmek istiyorsanız esnaf dizininden oto çıkma ve yedek parça işletmelerini marka ve parça tipine göre listeleyip ölçüm sonucunu doğrudan işletmeden isteyebilirsiniz.