Çıkma alternatör ve marş motoru alınır mı, alırken neye bakılır?

Evet, ikisi de çıkma alınmaya uygun parçalardır ve bunun somut bir sebebi var: alternatör de marş motoru da takılmadan önce test edilebilir. Oto elektrik tezgâhında alternatörün yük altında verdiği akım ve tuttuğu gerilim, marş motorunun otomatiğinin çekip çekmediği ve bendiksin ileri çıkıp çıkmadığı birkaç dakikada görülür. Motor beyni ya da şanzıman gibi ancak araca takıldıktan sonra sınanabilen parçalarda bu imkân yok.

Bu avantaj, kullanılmadığında boşa gider. Ölçüm çıktısı görmeden, “çalışır durumda söküldü” cümlesine güvenerek alınan çıkma alternatör, satın alma kararını güvenli bir parçada bile tahmine dönüştürür. Yazının geri kalanındaki kontrollerin çoğu bu tek fikre dayanıyor: önce ölç, sonra al.

Karar sırası

• Arıza gerçekten bu parçada mı? Akü, kutup başları, şasi kablosu ve kayış elendi mi?
• Arıza parçanın tamamında mı, yoksa tek bir iç parçasında mı?
• Araç start-stop’lu, haberleşmeli şarj sistemli ya da 48 volt hafif hibrit mi?
• Çıkma parçanın kodu, gücü ve bağlantıları aracınızdakiyle birebir tutuyor mu?
• Parça tezgâhta ölçülerek mi satılıyor, garanti yazılı mı?

İlk soruya cevap vermek için belirtileri ayırt etmek gerekiyor. Şarj tarafı için alternatör arızası belirtileri, çalıştırma tarafı için marş motoru arızası belirtileri yazılarındaki eleme sırası, parça almadan önce yapılacak teşhisi adım adım veriyor.

Çıkma alternatör ya da marş motoru, arıza parçanın kendisinde değilse ya da tek bir iç parçayla çözülebiliyorsa yanlış harcamadır. Aşağıdaki durumların her birinde önce başka bir adım atılmalı.

Akü tarafının nasıl ölçüleceğini ve ne zaman gerçekten değişmesi gerektiğini akü ne zaman değişir yazısında ayrıntılı anlattık. Şarj ve marş şikâyetlerinde akü ilk elenecek kalemdir; hem en ucuz hem de diğer iki parçanın teşhisini doğrudan etkileyen halkadır.

İki parçada da en güvenilir eşleşme OEM parça kodudur; marka, model ve yıl bilgisi tek başına yetmez. Aynı motorun klimalı, start-stop’lu ya da otomatik şanzımanlı sürümlerinde farklı alternatör ve farklı marş motoru kullanılabilir. Kodun yanında her parçanın kendine özgü teknik değerleri de tutmalıdır.

Kodun araç ve parça üzerinde nerede arandığını OEM kodu nerede yazar yazısında anlattık. Pratikte en hızlı yol, sökülmüş parçanızın etiketini net fotoğraflamak ve bunu şasi numarasıyla birlikte göndermek. Bu bilgileri parça talebi formuna eklediğinizde, işletmeler “uyar mı” sorusunu sizinle yazışarak değil etiketi okuyarak cevaplıyor; kasnak tipi ya da start-stop sürümü gibi ayrıntılar ilk mesajda netleşmiş oluyor.

Çıkma alternatör ve marş motorunda kontrolün merkezi tezgâh ölçümüdür; fiziksel kontroller bu ölçümü tamamlar. Aşağıdaki adımların tamamı parça elinize geçmeden, satıcıdan fotoğraf ve ölçüm isteyerek de yürütülebilir.

1. 1

   Tezgâh ölçümünü isteyin

   Alternatörde yük altında verdiği akım ve tuttuğu gerilim; marş motorunda otomatiğin çekmesi, bendiksin ileri çıkması ve boşta dönüşün düzgünlüğü. Ölçüm yapılmamışsa yapılmasını isteyin, mümkünse sonucun fotoğrafını alın.
2. 2

   Etiketi kendi parçanızla karşılaştırın

   Gövde etiketindeki üretici tip kodunu ve varsa OEM kodunu sökülen parçanızınkiyle yan yana koyun. Etiketi okunmayan parçada eşleşme tahmine kalır.
3. 3

   Tahrik tarafını kontrol edin

   Alternatörde kasnağı elle çevirin; dekuplajlı kasnak bir yöne serbest, diğer yöne kilitli dönmeli. Marş motorunda pinyon dişlerinde aşınma, kırık ya da çapak olmamalı; diş sayısını sayın.
4. 4

   Rulman ve yatakları hissedin

   Alternatör milini çevirirken pürüz, takılma veya hışırtı olmamalı. Marş motorunda mil elle oynatıldığında belirgin boşluk hissedilmemeli.
5. 5

   Gövdeyi ve bağlantıları inceleyin

   Kulak ve flanşta çatlak, gövdede kırık, kablo uçlarında yanık izi, sokette ezik veya oksitli pin olmamalı. Yanık kokusu sargı arızasına işaret edebilir.
6. 6

   Geçmişini ve garantisini sorun

   Parça hangi araçtan söküldü, revizyondan geçtiyse hangi iç parçalar yenilendi, garanti süresi ve iade koşulu ne? Bunları satıştan önce yazılı alın.

Satıcıya hangi bilgileri, hangi sırayla soracağınızı hazır bir şablonla görmek isterseniz parçacıya fiyat sorma şablonu yazısındaki kalıbı bu iki parça için de kullanabilirsiniz. Aracınızın markası için hangi parçaların çıkma olarak arandığını ise çıkma parça sayfalarında görebilirsiniz.

Çıkma alternatör ve marş motorunun fiyatını parçanın tipi, aracın yaygınlığı ve parçayla birlikte gelen güvence belirler. Rakam araca ve parçanın durumuna göre değiştiği için burada fiyat vermiyoruz; karşılaştırırken aşağıdaki faktörlerin aynı olduğundan emin olun.

Çıkma alternatör ya da marş motoru takılırken parçanın çevresindeki zincir de kontrol edilmelidir; aksi hâlde sağlam parça haksız yere suçlanır ya da kısa sürede zorlanır. Kontrol listesi iki parça için kısmen ortak, kısmen ayrıdır.

İki parça için ortak

• Akünün yük testiyle ölçülmesi: bitmiş akü yeni alternatörü sürekli yüksek akım vermeye zorlar, yeni marş motorunu da ağır çevirtir.
• Kutup başlarının ve şasi kablosunun temizlenip sıkılması; motor-gövde şasi örgüsünün kontrolü.
• Montajdan önce akünün eksi kutbunun sökülmesi; alternatör çıkışı ve marş beslemesi doğrudan aküye bağlıdır.
• Kalın besleme kablosunun uçlarında ve terminal somununda yanık, gevşeklik ya da oksit kontrolü.

Alternatörde

• Kanallı kayışın ve otomatik gerginin durumu; kayan kayış sağlam alternatörü yetersiz gösterir.
• Kasnak tipinin aracınızdakiyle aynı olduğunun doğrulanması; dekuplajlı sisteme düz kasnak takılmamalı.
• Montaj sonrası rölantide ve yük altında (farlar, fan, arka cam rezistansı açıkken) şarj geriliminin ölçülmesi.
• Start-stop’lu araçta akü tipinin araca uygun olduğunun kontrolü; akü de değişirse gerekiyorsa sisteme tanıtılması.

Marş motorunda

• Volan çemberinin dişlerinin muayenesi; özellikle sıyırma sesiyle biten marş motorlarında dişlerde hasar kalmış olabilir.
• Marş rölesi ve tetikleme hattının ölçülmesi; zayıf tetikleme sinyali yeni otomatiği de tutukluk yapıyormuş gibi gösterir.
• Montaj yüzeyinin temiz olması ve cıvataların doğru sıkılması; marş motoru şasi bağlantısını çoğu zaman gövdesinden alır.

Aşağıdaki maddelerden biri varsa fiyat ne kadar uygun olursa olsun parçadan vazgeçin; bu iki parçada risk, ölçümle ortadan kaldırılabildiği hâlde kaldırılmamışsa gereksizdir.

• Satıcı tezgâh ölçümü yapmayı ya da yaptırmayı kabul etmiyor.
• Etiket sökülmüş, kazınmış veya okunmuyor; üretici tip kodu belirsiz.
• Alternatör kasnağı iki yöne de serbest dönüyor ya da mil çevrilirken pürüz hissediliyor.
• Marş motorunun pinyon dişlerinde kırık, belirgin aşınma veya çapak var.
• Gövdede, kulakta veya flanşta çatlak; kablo uçlarında yanık izi ya da yanık kokusu var.
• Start-stop’lu ya da haberleşmeli sistemli araca düz sistem parçası “uyar” diye öneriliyor.
• Garanti ve iade koşulu yazılı verilmiyor, fatura kesilmeyeceği söyleniyor.
• Kendi aracınızda akü, kablo ve kayış kontrolü hâlâ yapılmadı.

Parçayı yerinde görüp ölçtürmek istiyorsanız esnaf dizininden oto çıkma ve oto elektrik işletmelerini parça tipine göre listeleyip ölçüm sonucunu doğrudan işletmeden isteyebilirsiniz.