Krank sensörü arızası belirtileri: sıcakken stop eden araç

Krank sensörü arızasını diğerlerinden ayıran şey belirti listesi değil, karakteri: arıza ya tamdır ya da aralıklıdır. Tam arızada araç hiç çalışmaz. Aralıklı arızada araç günlerce sorunsuz gider, bir kere durur, tekrar çalışır ve sürücüye “geçti” dedirtir.

• Habersiz stop etme. Motor seyir hâlindeyken ya da rölantide tek seferde susar; boğulma veya tekleme gibi bir hazırlık evresi olmayabilir.
• Marş dönüyor ama araç çalışmıyor. Marş motoru sağlıklı çalışıyor, motor dönüyor, ateşleme hiç gelmiyor. En tipik sonuç budur.
• Marşta devir göstergesinin ölü kalması. İbre hiç kıpırdamıyorsa motor kontrol ünitesi devir bilgisi almıyor demektir. Bu tek gözlem şüpheli listesini ciddi biçimde daraltır.
• Uzun marş, zor çalışma. Araç birkaç saniyelik marştan sonra tutuyorsa sinyal geliyor ama zayıf ya da kesik geliyor olabilir.
• Rölanti dalgalanması, tekleme, acil durum modu. Sinyalde parazit varsa ünite yanlış açıda püskürtür, yanma düzensizleşir; bazı araçlarda devir sınırlanıp araç korumaya alınır.
• Motor arıza lambası ve kayıtlı kod. Genellikle P0335 (krank mili konum sensörü A devresi) ya da P0336 (aynı devrenin aralık ve performans hatası) kayda düşer.
• Sıcaklıkla değişen davranış. Soğukken sorunsuz, ısındıkça sorunlu. Bu belirti tek başına bile krank sensörünü listenin başına taşır.

Motor kontrol ünitesinin cevaplaması gereken iki soru var: kıvılcım hangi anda atlayacak, enjektör hangi anda açılacak? İkisinin de cevabı krank milinin o andaki açısına bağlı ve krank sensörünün tek işi bu açıyı bildirmek.

Sinyalin üretilme biçimi basit. Krank miline bağlı bir dişli çemberi vardır — kasnağın arkasında ya da volanın üzerinde. Dişleri eşit aralıklıdır ama bir ya da iki diş bilerek boş bırakılmıştır. Sensör her diş geçtiğinde bir darbe üretir, boşluğa geldiğinde darbe kesilir. Ünite darbeleri sayarak devri, boşluğun geçtiği anı görerek de açıyı bulur: sensör hem bir sayaç hem bir referans noktasıdır.

Bu yüzden sinyal kesildiğinde motorun durması bir arıza değil, bir karardır: açıyı bilmeyen ünite yanlış anda kıvılcım atlatmaktansa ateşlemeyi tamamen keser. Marşta da aynısı olur — sinyal yoksa motor döner ama ateşleme hiç başlamaz.

Sensör motorun neresinde?

“Krank sensörü nerede” sorusu neredeyse her modelde en çok aranan kuyruk ve cevabı tek değil. Üç tipik yer var:

• Krank kasnağının arkası. Motorun ön tarafında, triger bölgesine yakın; erişimi genellikle en kolay yerleşim.
• Motor bloğunun volan tarafı. Şanzımanın motora birleştiği kampana bölgesinde. Sensör ucuz olsa bile buradaki işçilik parçayı geçebilir.
• Blok yan yüzü ya da kartere yakın hiza. Yol kiri ve yağ buharına en açık yerleşim; kirlenme şikâyetleri en çok burada duyulur.

Yerleşim, faturayı belirleyen asıl kalem: krank sensörü motorun pahalı parçaları arasında değildir, tutar büyükse sebebi parçanın fiyatı değil ona ulaşmak için sökülenlerdir.

Bu senaryo krank sensörünün parmak izidir. Araç sabah sorunsuz çalışır, bir süre gider, motor tam ısındıktan sonra susar. Marş basılır, döner ama tutmaz. On beş yirmi dakika beklenir, araç tek marşta çalışır ve hiçbir şey olmamış gibi yola devam eder. Ertesi gün aynısı tekrarlanır.

Sebebi mekanik değil, malzeme kaynaklı. Endüktif sensörün içinde bir mıknatıs ve etrafına sarılmış ince tel bobin vardır; bu sargıda ya da uçlarının birleştiği bağlantı noktasında yıllar içinde bir mikro çatlak oluşur. Motor çalışma sıcaklığına yaklaştıkça malzeme genleşir, çatlak açılır, devre kesilir ve sensör susar. Motor durunca malzeme büzülür, temas geri gelir. Aracın soğuyunca çalışması tesadüf değil, bu döngünün sonucudur.

Arızayı yakalatmanın yolu onu sıcakken görmekten geçer. Servisten isteyeceğiniz sıra:

1. 1

   Aracı sıcak hâliyle teslim edin

   Soğumuş araçla yapılan ölçüm bu arızada neredeyse hiçbir şey söylemez. Çekiciyle götürmek zorunda kaldıysanız bunu belirtin ki teşhis soğuk ölçümün üzerine kurulmasın.
2. 2

   Arıza anını canlı veriyle kaydettirin

   Test cihazı bağlıyken motor ısınırken devir verisi izlenir; sensör sustuğu anda okuma düşer ya da sıfırlanır. Bu, kayıtlı koddan çok daha güçlü bir kanıttır: kod arızanın olduğunu söyler, canlı veri ne zaman olduğunu gösterir.
3. 3

   Sinyali osiloskopla izletin

   Sıcaklıkla genliğin düşmesi, darbeler arasında kayıp oluşması ya da sinyalin kesilmesi ekranda doğrudan görünür. Direnç ölçümü açık devreyi bulur, dalga biçimi ise zayıflayan sinyali bulur — bu arızada ikincisi gerekir.
4. 4

   Aynı davranışı veren parçaları eletin

   Isıyla değişen davranışın tek sahibi krank sensörü değil: ateşleme bobini kıvılcımı kesebilir, yakıt pompası basıncı düşürebilir, eksantrik sensörü de benzer davranır. Ayrım noktası şu: krank sensörü kaynaklı stop’ta marşta devir göstergesi genellikle ölü kalır.

Araç çalışmadığında yapılabilecek en ucuz test, marşa basıp gözünüzü devir göstergesine dikmek. Ünite devir bilgisini krank sensöründen alır ve çoğu araçta göstergeye de aynı bilgiyi yollar; dolayısıyla ibrenin marştaki davranışı sinyalin ünitede olup olmadığını dışarıdan söyler.

Üçüncü satır en sık karıştırılan yer. Marş hiç dönmüyorsa problem krank sensöründe değil, akü ya da marş devresindedir; bu ayrım için marş motoru arızası belirtileri ve akünün ne zaman değişmesi gerektiği yazıları daha doğru adres.

İkisi de konum okur, ikisi de benzer soketle bağlanır. Ama roller farklı ve bu fark belirtiye doğrudan yansır. Krank sensörü ritmi verir: krankın açısı ve devri. Eksantrik sensörü sırayı verir: hangi silindirin sıkıştırma zamanında olduğunu.

Tablonun istisnaları var: kimi motorda iki sensör birbirinin yedeğidir, kimi motorda yalnızca krank sinyali kritiktir. Bu yüzden tablo bir teşhis değil, şüpheliyi sıraya sokan bir ayraçtır. Araç hiç çalışmıyorsa krank tarafı, zor çalışıyorsa eksantrik tarafı öne geçer.

Bu, arama verisinde krank sensörünün en güçlü kuyruklarından biri ve verilen cevap hep aynı: “evet, tüketimi artırır.” Yanlış değil ama eksik, çünkü hangi arıza biçiminde artırdığını söylemiyor.

• Sensör tamamen sustuysa tüketim sorusu ortadan kalkar. Motor çalışmaz, yakıt harcanmaz. Bu senaryoda konuşulacak şey yolda kalmadır.
• Asıl senaryo aralıklı ve gürültülü sinyal. Sinyal temiz gelmiyorsa ünite ateşleme avansını ve püskürtme anını yanlış hesaplar; yanma verimi düşer, tekleme başlar, yanmamış yakıt egzoza gider. Ünite güvenli tarafta kalmak için korumalı bir haritaya geçebilir ve bu haritalar genellikle daha çok yakıt harcatır.
• Tek başına tüketim artışı zayıf bir belirtidir. Aynı sonucu veren çok daha yaygın sebepler var: oksijen sensörü, hava akış sensörü, motor su sıcaklık sensörü, açık kalan termostat, tıkalı hava filtresi, kirli enjektörler, düşük lastik basıncı.

Krank sensörü arızasını sıradan bir sensör arızasından ayıran şey, uyarı vermeden susabilmesi: motor seyir hâlindeyken durabilir. Bu, aracın kontrolden çıkması anlamına gelmez ama iki şey anında değişir.

• Direksiyon ağırlaşır. Hidrolik direksiyonda pompa motordan tahrik alır; motor durunca destek kesilir. Direksiyon kilitlenmez, döner, ama belirgin biçimde ağırlaşır.
• Fren pedalı sertleşir. Fren servosu motorun ürettiği vakumla çalışır; kalan vakumla birkaç basış daha desteklenir, sonra pedal sertleşir. Fren yine tutar ama çok daha güçlü basmak gerekir.

1. 1

   Kontağı kapatmayın, vitesi boşa alın

   Kontağı kilit konumuna çevirmek bazı araçlarda direksiyon kilidini devreye sokabilir. Anahtarı yerinde bırakın ve aracın mevcut hızını yönetmeye odaklanın.
2. 2

   Dörtlüleri yakın ve sağa alın

   Aracın momentumu sizi emniyet şeridine taşımaya çoğu zaman yeter. Direksiyonun ağırlaştığını bilerek hareket edin, ani ve keskin manevra yapmayın.
3. 3

   Durduktan sonra görünürlüğü sağlayın

   El frenini çekin, üçgen reflektörü kurallara uygun mesafeye koyun, yolcuları aracın içinde değil bariyerin arkasında bekletin. Otoyolda araç içinde beklemek en tehlikeli hatadır.
4. 4

   Araç yeniden çalışsa bile yola devam etmeyin

   Aralıklı arızada araç birkaç dakika sonra çalışır ve sorun bitmiş gibi görünür. Bitmemiştir: ikinci duruş bir kavşağın ortasında ya da şerit değiştirirken olabilir. Aracı çekiciyle taşıtın.

Olabilir, hem de sık. P0335 kodunun tanımı “krank mili konum sensörü A devresi” diye biter ve o son kelime her şeyi değiştirir. Kod, ünitenin beklediği sinyali göremediğini söyler; neden göremediğini söylemez. O devre sensörden başlar, soketten ve kablo demetinden geçer, ünitenin girişinde biter — sinyali üreten tetik dişlisi de aynı zincirdedir. Doğru refleks parça takmak değil, ucuzdan pahalıya elemek:

1. 1

   Soketi ve kilidini kontrol edin

   En ucuz ve en sık atlanan yer. Soket tam oturmuş mu, kilit dili kırık mı, içine yağ veya su dolmuş mu, pinler yeşermiş mi? Motor titreşimi zamanla soketi gevşetir ve gevşemiş soket, aralıklı arızanın klasik kaynağıdır.
2. 2

   Kablo demetini elle takip edin

   Sensör kablosu motorun titreşimini sürekli yiyen bir yerde durur: sürtme, izolasyonun çatlaması, iç telin kopması sık görülür. Kabloyu motor çalışırken elle oynatmak arızayı tetikliyorsa şüpheli bulunmuş demektir.
3. 3

   Sensör ucundaki yağ ve metal talaşını temizletin

   Manyetik uçlu sensörler metal talaşını kendilerine çeker; tıkalı karter havalandırması ya da sızdıran bir keçe varsa uç yağla kaplanır ve sinyal zayıflar. Elektronik temizleyici kullanılır, balata spreyi gibi agresif ürünler plastik gövdeye zarar verir. Ama temizlik semptomu geçirir, sebebi geçirmez: yağın nereden geldiği bulunmazsa aynı noktaya dönülür.
4. 4

   Ekranlamayı ve sonradan çekilmiş kabloları sorgulayın

   Krank sensörü kablosu genellikle ekranlıdır ve ekranın toprağı tek noktadan bağlanır. Bu toprak koptuysa ya da araca sonradan LPG, alarm veya takip cihazı çekilirken demet yeniden düzenlendiyse sinyale parazit biner. Sensör sağlamken düzensiz sinyal kodu almanın en sinsi sebebi budur.
5. 5

   Sensörün oturma boşluğuna bakın

   Sensör, tetik dişlisine üreticinin belirlediği mesafede durmak zorunda. Oturma yüzeyinde conta artığı, pas ya da pislik kalırsa sensör uzakta kalır ve sinyal zayıflar. Daha önce sökülüp takılmış bir sensörde bu ihtimal yükselir.
6. 6

   Tetik dişlisini ve volanı kontrol ettirin

   Sinyali üreten dişler sensörde değil, krank kasnağında ya da volandadır. Kırık veya kirle dolmuş bir diş, gevşemiş kasnak ya da kaymış triger aynı kodu üretir. Bu taraf kontrol edilmeden takılan yeni sensör hiçbir şeyi düzeltmez.
7. 7

   En son sensörün kendisini ölçtürün

   Endüktif tipte sargı direnci katalog aralığıyla karşılaştırılır; bu açık devreyi bulur ama ısınınca kesilen sensörü soğukken temize çıkarır. Kesin sonuç için marşta canlı veride devir izlenir ve sinyal osiloskopla görülür: devir sıfır görünüyorsa sinyal üniteye ulaşmıyor demektir.

Eleme bittikten sonra parça gerçekten gerekiyorsa aramaya doğru bilgiyle başlayın: şasi numarasını, motor kodunu ve varsa eski sensörün üzerindeki OEM kodunu yazarak parça talebi bırakırsanız parçacılar hangi tipin gerektiğini ilk mesajda görür. Triger tarafında şüphe doğduysa triger kayışı koparsa ne olur yazısı sürecin devamını anlatıyor.

Parça almadan önce cevaplanması gereken soru bu. İki tip aynı işi yapar ama farklı çalışır, farklı bağlanır ve farklı ölçülür; soket gövdeleri benzese bile birbirinin yerine takılmazlar.

Aşağıdaki tablo bir arıza istatistiği değil. Krank sensörü elektronik yakıt püskürtmeli her modern motorda var; “şu araçta daha çok bozulur” demek için elimizde doğrulanmış veri yok. Tablo başka şeyi anlatıyor: arama verisinde bu parçanın hangi modellerle birlikte arandığını ve aramanın hangi ayrıntıya kadar indiğini.

Asıl mesaj sağ sütunda. İnsanlar arama kutusuna kasa harfini, kuşak numarasını, motor kodunu ve model yılını boşuna yazmıyor: aynı modelin farklı kuşağında farklı sensör, farklı uç sayısı, farklı soket ve farklı OEM kodu var. Opel tarafında aramanın doğrudan motor koduna inmesi bunun en açık göstergesi. Pratik sonucu şu: “Astra krank sensörü” bir parça tarifi değildir.

Bu ayrıntıları yazıp tek bir parça talebi bırakabilir ya da şehrinizdeki parçacıları gezerek stok soruşturabilirsiniz. Talep yolu genellikle daha hızlı: aynı bilgi bir kere yazılır, parçası olan işletmeler size döner.

Dürüst cevap: alınabilir ama krank sensörü, çıkma alınmaya en uygun parçalardan biri değil. Sebebi elektronik olması. Çıkma bir turboda mil boşluğunu elle yoklarsınız; krank sensöründe bakabileceğiniz tek şey gövdesinin dışıdır. Oysa bu yazının başındaki senaryo tam da dışarıdan sağlam görünen sensörlerle ilgiliydi: “söküldüğünde çalışıyordu” bilgisi, o sensörün sizin motorunuzun sıcaklığında da çalışacağı anlamına gelmez.

İkincisi fiyat. Krank sensörü motorun pahalı parçaları arasında değildir; yeniyle çıkma arasındaki fark, yanlış parça yüzünden ikinci kez sökme işçiliği ödemeyi göze aldıracak kadar büyük olmayabilir.

Çıkma ne zaman mantıklı olur?

• Yeni parçası bulunmayan kuşaklar. Arama verisinde Broadway, R19, Tempra, Marea, Polo Classic, Vectra B gibi üretimden kalkmış modellerin yoğun aranması tesadüf değil.
• Orijinali orantısız kalan araçlar. Aracın kalan değerine göre orijinal fiyatı anlamsızlaşıyorsa çıkma makul bir orta yol olur.
• Soket ve kablo ucu da gerekiyorsa. Çıkmada asıl kazanç çoğu zaman budur: eriyen soket, kablo ucuyla birlikte gelir. Yeni sensör genellikle soketsiz satılır.

Eşleşmesi gereken bilgiler

• OEM parça kodu. Birinci ölçüt budur, marka ve model değil.
• Motor kodu. Aynı model, aynı yıl, farklı motor çoğu zaman farklı sensör demektir.
• Sensör tipi ve uç sayısı: iki uçlu endüktif mi, üç uçlu Hall tipi mi?
• Soket gövdesinin biçimi, kilit dili ve pin dizilimi. Uç sayısı tutuyor diye soket tutmaz.
• Gövdenin boğaz uzunluğu, kablo boyu ve montaj flanşı. Farklı boydaki sensör dişliye yetişemez, boşluğu büyütür.

Satıcıya sorulacaklar ve parçada bakılacaklar

• Sensör hangi araçtan söküldü, o aracın motor kodu neydi?
• Söküm sırasında zorlanarak mı çıktı? Yerinde kurumuş bir sensör çekilirken gövdesi çatlayabilir ve çatlak gözle görülmeyebilir.
• Gövdede, özellikle flanş çevresinde çatlak; ucun manyetik yüzeyinde çentik, aşınma ya da yapışmış talaş arayın.
• Kabloda sertleşme ve gizli kopukluk, soket pinlerinde yeşerme ya da geriye kaçmış pin olmamalı.
• Deneme süresi ve iade koşulu ne? Denenmeden sağlamlığı anlaşılamayan bir parçada bunu yazılı isteyin.

Tipler arasındaki farkı orijinal, OEM, yan sanayi ve çıkma parça farkı yazısında, hangi parçaların çıkma alınmaya uygun olduğunu hangi parçalar çıkma alınır yazısında bulabilirsiniz. En kritik bilgi olan OEM kodunun nerede yazdığını ise OEM kodu nerede yazar, şasi numarasıyla parça sorgulama yazısı adım adım anlatıyor. Kodu ve şasi numarasını ekleyerek parça talebi bırakırsanız parçacılar doğru tipi ilk seferde eşleştirir.